گفتگو با دکتر عطااله طالعی‌زاده، نویسنده کتاب برگزیده جشنواره سال دانشگاهی
در پی انتخاب کتاب "Stochastic Imperfect Inventory Systems" به عنوان کتاب برگزیده بخش بین الملل در جشنواره کتاب سال دانشگاهی در آذرماه ۱۴۰۴، گفتگوی کوتاهی با نویسنده این کتاب، دکتر عطا اله طالعی زاده عضو هیأت علمی دانشکده مهندسی صنایع دانشکدگان فنی دانشگاه تهران انجام شده که در ادامه آمده است.
چه خلأ علمی یا نیازی، اصلی‌ترین انگیزه شما برای تألیف این اثر بود؟
انگیزه اصلی من برای تألیف این کتاب، وجود یک خلأ جدی و نظام‌مند در ادبیات مدل‌های موجودی در زمینه تلفیق هم‌زمان عدم‌قطعیت، نقص کیفی اقلام، و رفتارهای تصادفی سیستم‌های واقعی بود. بخش عمده‌ای از مطالعات پیشین یا بر فرض‌های قطعی متکی بودند، یا تنها یکی از این ابعاد را به‌صورت محدود در نظر می‌گرفتند. در حالی‌که در عمل، زنجیره‌های تأمین و سیستم‌های موجودی با نرخ خرابی، اقلام معیوب، تقاضای تصادفی، و محدودیت‌های عملیاتی پیچیده مواجه‌اند.
این کتاب تلاش می‌کند با ارائه یک چارچوب تحلیلی منسجم، این شکاف میان نظریه و واقعیت را پر کرده و ابزارهای دقیق‌تری برای تحلیل و تصمیم‌گیری فراهم آورد. انتشار اثر توسط Springer نیز نشان‌دهنده اهمیت و نیاز بین‌المللی به چنین رویکردی بوده است.
در مسیر نگارش این کتاب، بزرگ‌ترین چالشی که با آن روبرو شدید چه بود و چگونه آن را پشت سر گذاشتید؟
بزرگ‌ترین چالش، حفظ تعادل میان ریاضیات پیچیده و قابلیت استفاده عملی مدل‌ها بود. مدل‌سازی تصادفی سیستم‌های موجودی ناقص، به‌ویژه زمانی که هم‌زمان چندین منبع عدم‌قطعیت وجود دارد، به‌طور طبیعی منجر به ساختارهای ریاضی پیچیده می‌شود. برای غلبه بر این چالش، تلاش کردم:
- ساختار مدل‌ها را به‌صورت گام‌به‌گام توسعه دهم،
- اثبات‌ها و تحلیل‌ها را شفاف و قابل پیگیری ارائه کنم،
- و در کنار توسعه نظری، تفسیر مدیریتی و کاربردی نتایج را به‌طور مستمر برجسته سازم.
همچنین استفاده از مثال‌های عددی و سناریوهای واقعی به فهم بهتر مفاهیم کمک شایانی کرد.
به نظر شما، کدام ویژگی متمایز باعث انتخاب این اثر به عنوان کتاب برگزیده سال شد؟
به اعتقاد من، عامل اصلی تمایز این کتاب، نوآوری مفهومی همراه با انسجام ساختاری آن است. این اثر صرفاً مجموعه‌ای از مدل‌ها نیست، بلکه:
- یک چارچوب تحلیلی جامع برای سیستم‌های موجودی ناقص ارائه می‌دهد،
- میان ادبیات کلاسیک و رویکردهای نوین تصادفی پیوند برقرار می‌کند،
- و قابلیت توسعه برای حوزه‌هایی مانند پایداری، بازیافت، و زنجیره‌های تأمین سبز را دارد.
همین ترکیب عمق علمی، انسجام، و قابلیت تعمیم، سبب شده کتاب هم برای پژوهشگران و هم برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در سطح بین‌المللی مورد توجه قرار گیرد.
مهم‌ترین دستاورد یا پیامی که دوست دارید مخاطب پس از مطالعه این کتاب به آن دست یابد، چیست؟
پیام اصلی کتاب این است که واقع‌گرایی در مدل‌سازی نه‌تنها ممکن است، بلکه می‌تواند منجر به بینش‌های عمیق‌تر و تصمیم‌های بهتر شود.
امید من این است که مخاطب پس از مطالعه کتاب:
- اهمیت لحاظ کردن عدم‌قطعیت و نقص کیفی را در تصمیمات موجودی درک کند،
- بتواند مدل‌های ارائه‌شده را برای مسائل واقعی خود توسعه دهد،
- و به این باور برسد که مدل‌های ریاضی، اگر به‌درستی طراحی شوند، ابزاری قدرتمند برای حل مسائل پیچیده دنیای واقعی هستند، نه صرفاً تمرین‌های تئوریک.
